Moje Lalkowy

http://www.mojelalkowy.cba.pl


 

położenie

historia

kościół

wioska indiańska

dożynki 2010

stowarzyszenie

REKLAMA

oriflame

e-mail kontaktowy:

bambaryla@poczta.

onet.eu

REKLAMA

betterware

e-mail kontaktowy:

bambaryla@poczta.

onet.eu


położenie

  • miejscowość: Lalkowy
  • gmina: Smętowo Graniczne
  • powiat: starogardzki
  • województwo: pomorskie
  • położenie : 53° 42' 29'' N 18° 40' 43'' E

Prognoza pogody dla gminy Smętowo

Mapa okolic wsi Lalkowy

fotografia

Na południowo-wschodnim krańcu województwa pomorskiego,w powiecie starogardzkim, bezpośrednio granicząc z województwem kujawsko - pomorskim leży gmina Smętowo Graniczne. Kulturowo, językowo i etnicznie okolice te przynależą do regionu kociewskiego. Na szczególną uwagę na terenie tej gminy zasługuje wieś Lalkowy.

fotografia

Miejscowość leży na niewielkim wzniesieniu 81 - 100 m. n.p.m. Na wschód i zachód od wsi ciągną się tereny podmokłe, a w kierunku północnym rozciągają niewielkie enklawy leśne. Zabudowa wsi jest w kształcie owalnicowym. Obecnie sołectwo Lalkowy zajmuje powierzchnię 936 ha. Od strony zachodniej wieś Lalkowy sąsiaduje z wsią Frąca,od strony wschodniej z wsią Włosienica,od strony południowej z Twardą Górą,natomiast od strony północnej z wsią Smętówko Wyjaśniając etymologię nazwy miejscowości Bogusław Kreja wysuwa teorię, że Lalkowy to pierwotnie Lelikowo, a więc nazwa utworzona przyrostkiem -owo od nazwy osobowej Lelik, która mogła być z pochodzenia wyrazem pospolitym oznaczającym jakiegoś ptaka. Z kolei J. Milewski, biorąc zapewne za punkt wyjścia dość bliski związek Kociewia z Kaszubami, stwierdza, że nazwa owa pochodzi od kaszubskiego słowa ,,lalek'', ,,lelek'' co oznacza ,,dwór” Dziś jeszcze w niektórych wsiach Kociewia słowa ,,lolek”, używa się do oznaczenia dziadka, ,, lolka'' - babcię.

historia

Krótki zarys historyczny wsi Lalkowy przedstawia się następująco.Około 1190 r. wieś podlegała księciu starogardzko-świeckiemu,Grzymysławowi II. W dokumencie z XIII w. wspomniana jest wieś Lelkow,Lelikow w składzie tzw.ziemi wąskiej czyli gniewskiej. W latach 122O-1278podporządkowana była kasztelanowi świeckiemu. Pod koniec XIII w. przeszłapod panowanie Krzyżaków. W tych czasach przyłączona była do komturiistarostwa grudziądzkiego. W 1454 r. wielki mistrz krzyżacki Ludwik vonEhrichshausen zapisał osobnym przywilejem na własność wieś LelekowArnoldowi z Mortąg. W XVI w. Lalkowy stanowiły własność królewską przynależną doStarostwa grudziądzkiego. Dobra te były wówczas w rękach rodu Kostków. Podwzględem sądowym, skarbowym i sejmikowym należały do powiatunowskiego. Od końca XVII i w XVIII wieku dobra Lalkowy były własnościąrodziny Czapskich, mieszkającej na zamku w pobliskiej Rynkówce. W XIX w.majątek prawdopodobnie okresowo był w rękach żydowskich. W latach 80-tychXIX wieku dziedzicem był Herman Conrad z Frący. Za jego czasów we wsiczynna była gorzelnia i młyn parowy.Do dziś w centralnym punkcie wsi znajduje się prawie stuletnia, obecnienieczynna kuźnia. Po remoncie i zabezpieczeniach mogłaby zostać wspaniałymmiejscem stanowiącym muzeum kociewskie.Najstarsze zabytki z terenu wsi i okolic pochodzą z epoki neolitu.Stanowią je toporki neolityczne ,datowane na lata 4500 p.n.e.Cennym źródłem informacji na temat przeszłości pobliskich terenów sąprace wykopaliskowe. W kronice szkolnej we Frący pod datą 5 lutego 1960 r.,kierowniczka tejże szkoły Irena Oelberg, podaje informację ,że w 1952r . podLalkowami odkryto cmentarzysko, w którym znaleziono grób skrzynkowyzawierający 8 popielnic ze spalonymi kośćmi ludzkimi. Urny zostały zabrane domuzeum w Gdańsku.Odkryte wówczas groby skrzynkowe zawierały zachowane w bardzodobrym stanie urny popielnicowe o ornamentacji geometrycznej, tzw. żalniki/od słowa żałować/,pochodzące z lat 700- 400 p.n.e. Niektóre w górnej ichczęści posiadały stylizowane wyobrażenie twarzy ludzkiej.Zwyczaje te, charakterystyczne dla kultury wschodniopomorskiej zwanejteż kulturą grobów skrzynkowych lub kulturą urn twarzowych, stanowią jedną zwielu faz rozwoju kultury łużyckiej ,która na wschodnim Pomorzu pojawiła sięw VI - III w. p.n.e. Ludność tej kultury chowała swoich zmarłych w grobach wformie skrzyń z płyt kamiennych lub wzniesionych z głazów. Do skrzyńwkładano popielnice i wiele innych naczyń. Zdobienia urn i naczyń związane sąz kultem sił przyrody, zwierząt a także i samych zmarłych. Z reguły były togroby rodzinne. Miejsce pochówku zmarłych otaczane było czcią i szacunkiem.Niewątpliwie jednak najpiękniejszym zabytkiem miejscowości całejgminy Smętowo jest gotycki kościół parafialny. Konieczność budowy świątyni zaistniała wówczas, kiedy po zmianachadministracyjnych Pieniążkowo przypadło biskupiej Stolicy włocławskiej, awięc przed rokiem 1292. Decyzją książąt pomorskich wyłączona została wtedyz parafii pieniążkowskiej parafia Lalkowy. Po raz pierwszy wspomina ją sięjednak, jako Lalekow, dopiero pod datą 1398 r. w wykazie danin rzymskich.Pod koniec wieku XIV zbudowany został z czerwonej cegły,Prawdopodobnie w zamian lub na miejscu wcześniejszego drewnianego, kościółposiadający cechy charakterystyczne dla stylu gotyckiego.Rozwijająca się pod koniec XIII w. W Europie Zachodniej formaarchitektury ceglanej ,za pośrednictwem niderlandzkich kolonistów i kupcówhanzeatyckich trafiła także na Pomorze, będąc wzorem dla jednonawowychwiejskich kościołów parafialnych. Ustawiony na usypanym wzniesieniu wcentralnym punkcie wsi lalkowski kościół ma kształt prostokąta z wydzielonymprezbiterium.Wieża w kształcie kwadratu z dwoma szczytowymi schodkami, nakrytadachem siodłowymodbudowana została powielkim pożarze z l862 rokupodobnie jak wewnętrznedrewniane stropy.Całość otacza grubymur z kamienia i cegły, któryzapobiega osuwaniu sięusypanej ziemi. Znajduje sięw nim unikatowa brama kuta z datą .We wnęce nad bramąznajdowała się rzeźba Św. Nepomucena, ze względu na ogromną wartośćhistoryczną przeniesiona do Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie i zastąpionafigurą gipsową. Po raz pierwszy świątynia konsekrowano w 1409r . Po pożarze z 19 V1862 r. w latach 1863-66 kościół został odbudowany i powtórniekonsekrowany przez ks. sufragana Joschkego w dniu 11 XI 1868r .We wnętrzu kościoła znajduje się jeszcze wiele unikatowych izabytkowych eksponatów jak choćby płaskorzeźba Św. Jerzego z XVI w., czyMatka Boska na tle orłów w koronie nad Lalkowami z 1917 r. Ze względujednak na bezpieczeństwo zabytków większość obecnie podziwiać można wMuzeum Diecezjalnym w Pelplinie.Górujący nad okolicą piękny gotycki kościół w Lalkowach( podobnie jakinne świątynie np. w Kościelnej Jani) stanowił dobry punkt orientacyjny. Tutajw czasach zagrożenia zbierało się pospolite ruszenie, tu zbierała się udająca sięna sejmiki do Starogardu lub Grudziądza okoliczna szlachta. Do dziś na murachkościoła w Lalkowach odczytać można łacińskie inskrypcje imion wyrytychprzez dawnych wojów oraz daty.o datach dawnych misji informuje nas drewniany przykościelny krzyżMisyjny. Jeden z najcenniejszych zabytków literackich okresu zaborów naKociewiu stanowi' zawierający 101 pieśni ludowych, świecki śpiewnikopracowanego na przełomie XIX i XX w. i przeznaczony ,,dla towarzystwludowych w Prusach Zachodnich'' , który jest dziełem autorstwa proboszczaLeona Kurowskiego z Lalków (potem. proboszcza w Gniewie, zamordowanyprzez hitlerowców w 1939 r. w Szpęgawsku) dziekana i proboszcza zPieniążkowa ks. Antoniego Wolszlegiera. Ponadto o świątyni krążą po okolicy niesamowite legendy,a w źrodłachkościelnych odnotowane są przypadki .cudów dokonanych za pośrednictwemwstawiennictwa Matki Boskiej i Pana Jezusa Ukrzyżowanęgo . oba cudowneobrazy spłonęły w wielkim pożarze świątyni i zachowały się jedynie ich opisy.Na terenie wsi Lalkowy znajdują się trzy przydrożne miejsca kultu.Stanowią je dwie kapliczki i figura Najświętszego Serca Pana Jezusa.

 Kapliczka, na której widnieje inskrypcja: ,,Jezu, ufam Tobie'' zostaławystawiona fundacją p. Tytusa Sliwy w 1947 r. W intencji dziękczynnej zapowrót syna po zakończeniu wojny. .Figura Najświętsze Serce Pana Jezusa wystawiona została przez rodzinęGniewkowskich na miejscu wcześniejszej, mniejszej, zniszczonej w czasiewojny. Jest to również fundacja dziękczynna.Trzecie z miejsc kultu powstało z fundacji Maksymiliana Chyła w roku|993 w miejscu zlikwidowanego w czasie okupacji. Kap|iczkajest poświęconaMatce Boskiej Niepokalanej,a błagalna inskrypcja głosi ,,Mniej nas w Swojejopiece".Po czwartym miejscu kultu, drewnianym krzyżu, pozostało jedynie liczące ponad l00 lat starodrzewieZabytkowa i ciekawa historycznie jest też zabudowa wsi.

Stanowią ją do dziś zamieszkane budynki, np. p. Derewckich z 1820 r., p. Schulc prawdopodobnie z tego samego okresu, oraz kiedyś dom zarządcy obecnie własność Agencji Skarbu Panstwa na terenie dawnego majątku, jak również stary spichlerz. Na działce kościelnej, dziś zajmowany przez kilka rodzin, stoistary szpital przykościelny. Wiele z tych zabudowań posiada jeszcze napodwórzach stare studnie.Ponadto na terenie wsi znajdują się trzy miejsca pamięci narodowej.Stanowią je tablice pamiątkowe: nauczyciela Mariana Oelberga w Świetlicy Wiejskiej wLalkowach, ks. Feliksa Bamgarda na murze miejscowej świątyni oraz gróbnauczycielki Mieczysławy Małolepszej na pobliskim cmentarzu.

kościół

dożynki 2010

wioska indiańska

WIOSKA INDIAŃSKA W LALKOWACH

Osady, wioski indiańskie cieszą się dzisiaj ogromną popularnością , są dużą atrakcją turystyczną. Dla dorosłych to wspomnienie wspaniałych zabaw z lat dziecięcych. Marzenie wielu z nas tych małych i nieco starszych aby wkroczyć w tajemniczy i fascynujący świat bohaterów książek, filmów, świat Indian Ameryki Północnej. Wioskę indiańską zorganizowała Świetlica Środowiskowa w Lalkowach. Przygotowania do imprezy przebiegały bardzo sprawnie dzięki zaangażowaniu dzieci i młodzieży. Własnoręcznie wykonaliśmy łuki, strzały, amulety, stanęły nawet cztery tipi. Pogoda była piękna, frekwencja bardzo duża a więc zapowiadała się wspaniała przygoda. Przybyłych gości przywitał wódz Biały Orzeł i zaprosił do swojej osady pod nazwą „Złamane Strzały”. Uczestnicy zabawy podzielili się na cztery szczepy: Czarne Stopy, Kolorowe Łapki, Złote Strzały i Złamane Strzały. Zadaniem każdego szczepu było wykonanie flagi i umieszczeniem jej na swoim tipi. Mali wojownicy upiększyli swoje twarze barwami pokojowymi i wyruszyli na poszukiwanie strzał i flag ukrytych przez wodza. Wyprawa była pomyślna. Po powrocie wszyscy mogli skosztować pysznej pomidorówki. Inne atrakcje towarzyszące imprezie to strzelanie z łuku, przeciąganie liny, indiański taniec, tłumaczenie snów przez szamana a na koniec pieczenie kiełbasek przy ognisku. Przez cały czas towarzyszyła nam muzyka indiańska. Czas upłynął na wspaniałej zabawie, której towarzyszyło wiele emocji. Dzieci mogły poznać zwyczaje, tradycję i kulturę rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej. Otrzymały na pamiątkę amulety i upominki ufundowane przez GOKSiR Smętowo. Dla najmłodszych było to ogromne przeżycie, niezapomniana przygoda i podróż w krainę wyobraźni.